Treasurer in de zorg, wees voorbereid!

Op dit moment, eind april, is ons land en een groot deel van de wereld in (semi-)lock down vanwege het coronavirus. Ook treasury zal de effecten van corona gaan merken. Het is echter niet het enige waar de treasury van zorginstellingen rekening mee moet houden in 2020. Maar wellicht is juist deze bijzondere periode een goed moment om de organisatie onder de loep te nemen en verder te verbeteren.

Om u hierbij te helpen, belichten we in dit artikel een aantal belangrijke trends die de treasury van zorginstellingen in 2020 raken, alsmede de acties die hieruit voortvloeien. Een groot deel van deze acties kunnen zelfs opgepakt worden terwijl u vanuit huis werkt. Kortom, geen redenen om niet snel te starten!

1. Externe en economische ontwikkelingen

De onzekere impact van corona

Door de snelle verspreiding van het coronavirus is de druk op de zorg in de afgelopen weken sterk toegenomen. Hierdoor is ook de reguliere bedrijfsvoering van veel zorginstellingen ontregeld. Het virus heeft nu dus al een grote invloed op zorginstellingen. Het is echter nog de vraag wat de precieze impact over heel 2020 zal zijn. Wanneer kunnen we de reguliere activiteiten weer oppakken? Hoe groot is de terugval in inkomsten? En wat is het effect van de opschaling in personeel?

Personeelstekort

De zorgsector is relatief ongevoelig voor mondiale ontwikkelingen. Des te gevoeliger is deze sector voor binnenlandse ontwikkelingen. Zo kampt de sector al geruime tijd met personeelskrapte en is er op de korte termijn geen zicht op verbetering. De krapte heeft onder andere geleid tot een CAO-verhoging die niet volledig wordt vergoed in de tarieven en verhoogde PNIL-kosten. Ook kan het er toe leiden dat er minder productie kan worden gedraaid.

Stijgende bouwkosten

Een stijging in de bouwkosten is op zich niet opmerkelijk. Meestal zijn deze stijgingen terug te leiden tot inflatie. In de afgelopen 2 tot 3 jaar zijn de bouwkosten in Nederland echter harder gestegen dan op basis van indexering werd verwacht. Deze flinke stijging raakt ook projecten in de zorgsector en niet iedereen is hier op voorbereid. Door de verhoogde bouwkosten komen geplande bouwtrajecten, met name in de caresector, in het gedrang of dreigen achterop te raken. Ook in 2020 kunnen de effecten hiervan nog merkbaar zijn.

Zorgtransitie zet door

Tot slot is er een trend gaande die zich in de komende jaren door zal zetten: de beoogde transitie van patiënten van ziekenhuizen naar de eerstelijnssector. Voor veel zorginstellingen betekent deze transitie een verandering in de zorgvraag. In de ouderenzorg zal de verpleeghuiszorg steeds intensiever worden en zal de thuiszorg verder moeten groeien. Daarentegen zullen ziekenhuizen steeds meer te maken krijgen met complexere zorgvraagstukken, met een verzwaring van werkzaamheden tot gevolg. Daarnaast kan het leiden tot nieuwe investeringsvraagstukken, de noodzaak tot nieuw personeel dan wel het aanbieden van aanvullende opleidingen, en/of behoefte aan nieuwe apparatuur. Het is immers de vraag in hoeverre het huidige personeel, het vastgoed en de apparatuur geschikt zijn om te kunnen voldoen aan deze toekomstige zorgvraag.

Wat kunt u doen?

De genoemde trends kunnen een negatief effect hebben op uw exploitatie- en/of uw investeringsvraagstukken. Hoe kunt u zich daarop voorbereiden?

• Raadpleeg ons eerder gepubliceerde artikel met daarin een overzicht van aandachtspunten en praktische maatregelen omtrent de impact van corona specifiek gericht op treasury in de publieke sector.

• Stel een duidelijke langetermijnvisie op. Deze visie kunt u gebruiken om de kaders te bepalen die leidend zijn bij de investeringsplannen en interne doelstellingen (denk aan kengetalnormeringen en de richtlijnen omtrent RC-gebruik).

• Stel een risk assessment op. Maak een risk-based en kwantitatief informatiememorandum dat inzicht geeft in de bedrijfsrisico’s van de organisatie en de gevoeligheden daarvan. Maak daarbij gebruik van de langetermijnvisie van uw instelling en vertaal dit naar een langetermijnplanning. Hiermee kunt u financiers informeren, vooral bij het aantrekken van nieuwe financieringen.

• Voer stresstesten uit waarin onder meer rekening wordt gehouden met hogere bouwkosten. Beoordeel aan de hand hiervan of uw investeringsplannen haalbaar zijn of dat daarin keuzes gemaakt moeten worden.

• Stel de gevoeligheid van uw organisatie voor tegenvallers vast (eventueel ook middels stresstesten). Kijk bijvoorbeeld: 1. Of de solvabiliteit voldoende is en of er voldoende voorzieningen opgebouwd zijn; 2. Wat het vereiste rendement is dat uw instelling moet behalen. Het rendement dient in ieder geval zodanig te zijn dat voldoende reserves kunnen worden opgebouwd.

• Voer een treasuryscan uit. Neem uw treasuryfunctie kritisch onder de loep. Zijn uw treasury-organisatie, de ondersteunende processen en systemen toekomstbestendig en waar kunt u verbeteren?

• Stel een financieel convenantendashboard op. Een dergelijk dashboard kan uzelf, maar ook het bestuur snel inzicht geven in onder andere de huidige stand van de financieringsratio’s, de financiële flexibiliteit en liquiditeitsrisico’s.

• Ziekenhuizen kunnen overwegen lange contracten overeen te komen met verzekeraars. Hierdoor ontstaat meer zekerheid over de toekomstige inkomsten en kan beter worden ingeschat wat aan uitgaven gedragen kan worden. Ook financiers en rating agencies zijn gecharmeerd van langdurige contracten met zorgverzekeraars.

2. Veranderingen in het financieringslandschap

Op zoek naar alternatieve financiering

Als gevolg van de coronacrisis zijn de banken druk met het blussen van branden bij bestaande relaties. Nieuwe financieringen voor investeringen hebben hierdoor lagere prioriteit. Dit raakt met name zorginstellingen die wel door willen en kunnen gaan met hun investeringskalender. Het is maar de vraag of deze financieringsbehoefte dit jaar door de banken ingevuld kan worden.

Om minder afhankelijk te worden van deze traditionele financiering wordt alternatieve financiering de komende jaren belangrijker. Denk bijvoorbeeld aan financiering door de Europese Investeringsbank of door beleggers. Met name voor financiering door beleggers is het verkrijgen van een rating van belang. Een rating kan daarnaast andere voordelen opleveren, waaronder het verlagen van het tarief van een bestaand bankarrangement. Maar ook voor uitstraling naar externe stakeholders kan het positief zijn.

Daarnaast kunnen leaseconstructies, ook wel MES (Managed Equipment Services)-contracten, een interessant alternatief zijn voor het financieren van medische apparatuur. Bij MES-constructies worden full service contracten met de leverancier overeengekomen, waarbij ook de aanschaf en dus de financiering voor rekening komt van de leverancier.

Toenemende aandacht voor groen

De internationale aandacht voor duurzaamheid laat de zorgsector in Nederland ook niet onberoerd. Als uitvloeisel van de Green Deal van de Europese Unie hebben inmiddels meer dan 200 instellingen in ons land de Green Deal Duurzame Zorg ondertekend. Hierbij staan de volgende afspraken centraal: - CO2-uitstoot terugdringen met 49% in 2030 - Circulair en maatschappelijk verantwoord inkopen - Minder medicijnresten in het drinkwater - Gezonde werk- en leefomgeving voor zorgpersoneel en patiënten Groene financiering staat ook bij de banken hoog op de agenda. Voor de debiteur kan het een rentevoordeel van al snel ca. 0,5% geven. Om in aanmerking te komen voor deze financieringsvorm moet er gefinancierd worden in projecten die volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) daarvoor in aanmerking komen. De RVO geeft in zo’n geval een ‘groenverklaring’ af. Categorieën van investeringen waarin de zorgsector groen kan investeren, zijn niet alleen investeringen in duurzame energie (zonnepanelen, aardwarmte, warmte-/koudeopslag en windenergie) – ook duurzaam bouwen in brede zin komt in aanmerking. De investeringen dienen in dat geval zeer duurzaam en buitengewoon energiezuinig te zijn.

Nieuwe convenanten

Intussen is er al enige tijd sprake van veranderingen op het vlak van convenanten in financieringsovereenkomsten. Zo is er, naast de welbekende DSCR, solvabiliteit, net debt/EBITDA en loan to value, in de afgelopen 24 maanden een nieuw convenant opgekomen: de absolute, minimale EBITDA. Ook in 2020 verwacht Zanders dat zorginstellingen in de contracten steeds vaker een minimale EBITDA-eis zullen zien.

Voorts zien we ook dat de oude Clubdealcontracten aan verandering onderhevig zijn. In toenemende mate worden condities bilateraal afgesproken, waardoor niet meer alleen de tarieven van de duurste aanbieder op de hele financiering bepalend zijn. In plaats daarvan wordt er met gemiddelden gewerkt of worden er binnen de clubdeal verschillende tarieven per financier toegepast.

Negatieve rente

Ook in 2020 zullen we waarschijnlijk nog te maken hebben met de lage rentes op de geld- en kapitaalmarkt. Waar de lage kapitaalmarktrente mogelijkheden kan creëren op vlak van financiering, drukt de negatieve spaarrente voor veel zorginstellingen zwaar op de exploitatie.

Wat kunt u doen?

De veranderingen in het financieringslandschap zullen effect hebben op uw financieringsaanvragen. Dit hoeft niet per se negatief te zijn; het kan ook juist kansen bieden. Om goed in te kunnen spelen op de ontwikkelingen, raden wij het volgende aan:

Bekijk uw huidige contracten en stel uzelf de volgende vragen: - Hoe kan ik me voorbereiden op een herfinanciering, rekening houdend met mogelijk beperkte(r) toegang tot bankfinanciering? - Wat betekenen de nieuwe convenanten voor onze instelling? Hoe kunnen we daarop voorsorteren?

• Bekijk de opties voor alternatieve financiering: - Financiering via beleggers. Hierbij zult u een rating moeten aanvragen. Onderzoek of dit interessant voor u is en welke stappen u moet nemen om tot een rating te komen. Let hierbij goed op de kosten en weeg de voor- en nadelen goed tegen elkaar af. - Groene financiering. Inventariseer of de geplande investeringen voldoende duurzaam zijn om in aanmerking te komen voor groene financiering. Onderzoek hierbij de mogelijkheden om een groenverklaring te verkrijgen en voer een kosten-batenanalyse uit.

• Blijf scherp sturen op uw liquiditeitsontwikkeling, zodat u op tijd weet of er additionele financiering nodig is. Dit is ook van belang bij eventuele overliquiditeit (bovenop een eventuele liquiditeitsbuffer).

• Start tijdig met het benaderen van (potentiële) financiers bij financieringsvraagstukken.

• Indien u te maken heeft met langjarige overliquiditeit, overweeg dan te beleggen. Hierbij raden we aan om verschillende scenario’s van beleggen in kaart brengen en af te wegen wat voor u de beste optie is. Denk bijvoorbeeld aan: - Uitzetten bij bestaande banken op een spaarrekening tegen mogelijk een negatieve rente. Maak een goede afweging over waar u uw gelden neerzet, onder andere door te kijken naar de opties en de kosten per bank. - Beleggen met een langere horizon. Hierbij moet u rekening houden met de kosten van beleggen, maar ook met het feit dat u uw liquide middelen voor lange tijd vastzet. U heeft hierdoor minder makkelijk toegang tot deze middelen. Daarnaast kunt u bij het lang vastzetten geen gebruikmaken van een potentieel aantrekkende geldmarkt.

3. Veranderingen in regelgeving: IBOR en stikstof

IBOR is jarenlang het benchmarkpercentage geweest om financiële instrumenten mee te prijzen, denk aan rekening-courant faciliteiten, roll-over leningen, kasgeld etc. In 2019 is aangekondigd dat de IBOR echter vervangen zal worden door de nieuwe benchmark rate (In Europa is dit de Euro Short-Term Rate, afgekort ESTER). Deze transitie zal in de komende jaren vorm krijgen. Treasurers in de publieke sector zullen zich moeten voorbereiden op de uitdagingen die voortvloeien uit de overgang van IBOR naar ESTER. In hoeverre staat uw organisatie bloot aan IBOR en de hervormingen?

De regels rond emissie van luchtverontreinigende stoffen zijn daarnaast flink aangescherpt in het afgelopen jaar. Het effect hiervan is vooral te merken bij bouwprojecten. Het zogenoemde stikstofdossier kan ook bij zorginstellingen leiden tot ernstige vertragingen of zelfs afstel van voorgenomen investeringen.

Wat kunt u doen?

Hoe u met IBOR en het stikstofdossier kunt omgaan:

• Stel nu al vast of uw financieringsovereenkomsten en/of renteproducten gebaseerd zijn IBOR/Euribor. Is in de documentatie rekening gehouden met het vervangen van de Euribor? • Maak een IBOR-risicoassessment & een IBOR-vervangingsactieplan. • Onderzoek wat het stikstofdossier betekent voor de voortgang van de geplande investeringen. Waar mogelijk met betrekking tot de financiering anticiperen op vertraging. Zo kunt u onderzoeken of het voor u interessant en mogelijk is om de rente in te dekken op basis van de huidige kapitaalmarkt middels forward-producten.

Vragen?

Neem voor vragen over dit artikel contact op met Rob van Heesch of Pauline Rademakers via +31 35 692 89 89.

image