Risk Management Seminar 2020,
a Zanders production

Event

Zoals bij beroemde filmseries als Star Wars, The Avengers en James Bond, hebben risicomanagementprofessionals een paar jaar moeten wachten op de volgende aflevering van het Zanders Risk Management Seminar. Op donderdag 23 januari 2020 rolde het seminar echter opnieuw de rode loper uit voor zijn bezoekers. Een geschiktere plek dan Pathé Tuschinski, in het hart van Amsterdam, was daarom nauwelijks denkbaar. Daar vertelden enkele experts hoe zij omgaan met huidige, en anticiperen op toekomstige ontwikkelingen in de financiële sector.

In de stijlvolle, in Jugendstil- en art-decostijl gebouwde bioscoop verwelkomde Zanders-partner Rob Naber alle deelnemers met een KYC (know your customer)-analyse: het proces van het verifiëren van de identiteit van klanten en het beoordelen van de risico's in de relatie. Hij vergeleek daarbij twee tegenpolen die op hetzelfde moment beide hun positie verdedigden tijdens het World Economic Forum (WEF) in Davos: de Amerikaanse president Donald Trump en Greta Thunberg, de 17-jarige klimaatactiviste. “Hoewel ze allebei wereldberoemde, political exposed persons (PEP's) en topsprekers op het WEF zijn, kan het verschil niet groter zijn. Hoe zou een financiële instelling deze twee in KYC behandelen? Als een bank of verzekeraar al hun activiteiten en gegevens in een computer stopt, zal deze in termen van KYC waarschijnlijk 'nee' zeggen tegen Greta en 'ja' tegen Trump. Wat zegt dat? Het betekent dat niet alles in een model past; er is altijd behoefte aan een menselijke interface.”

Lex Hooguduin

Hoe bespeur je een negatieve verrassing?

De eerste spreker was Lex Hoogduin. Als hoogleraar Economics of Complexity and Uncertainty in Financial Markets and Financial Institutions stelde hij dat we radicale onzekerheid heel serieus moeten nemen. Na het toelichten van concepten als onzekerheid, verrassing, risico en complexiteit, illustreerde hij zijn 'Framework for Acting under Unzekerheid and Complexity' (FAUC). “Er zijn twee belangrijke kenmerken voor het succesvol omgaan met negatieve potentiële verrassingen: waakzaamheid en veerkracht.” Het FAUC is van toepassing op onzekerheden als klimaatverandering, Brexit of nieuwe regelgeving. In antwoord op de vraag hoe de laatste financiële crisis tot stand kwam, verwees Hoogduin naar een boek met de naam Stress Test, geschreven door Timothy F. Geithner, die aangeeft dat de crisis ontstond door een gebrek aan verbeeldingskracht. Naast data zijn culturele elementen ook belangrijk als het gaat om scenario-denken, zo stelde hij. “Door verhalende technieken te gebruiken creëer je data waarmee je negatieve verrassingen kunt bespeuren en waarop je kunt anticiperen. Geruchten, roddels en verhalen zijn veel sneller dan kwantitatieve informatie.”

Martijn Habing

Gunter Lemmen

Jan Berndsen

Een blik op model risk vanuit de praktijk

Daarna namen de aanwezigen deel aan een van de drie parallelle sessies. Martijn Habing, hoofd van Model Risk Management bij ABN AMRO, legde enkele praktische dilemma’s voor met betrekking tot modelrisico. Daarbij vroeg hij de deelnemers hun mening te geven over twee tegenstrijdige verklaringen. Die richtten zich eerst op de waarheidsfactor van modellen: “In hoeverre kan een model de impact van een gebeurtenis voorspellen?” Vervolgens peilde hij de mening van het publiek over de reikwijdte van model risk management (met dilemma's in degelijkheid versus efficiëntie) en de voor- en nadelen van regulering. “Naarmate de horizon verder ligt, blijkt modelleren moeilijker; veel veranderingen in de maatschappij, economie en regelgeving zullen niet worden weerspiegeld in modellen die een horizon van 10 jaar of langer hanteren. Een ander probleem met langetermijnmodellering is dat de meeste modellen typisch statisch zijn, terwijl de realiteit vooral dynamisch is", voegde Habing daaraan toe. Zijn laatste dilemma ging om de rol van de experts en of we modellen beslissingen moeten laten forceren. Hij eindigde zijn sessie met een spoedcursus ‘Hoe onmiddellijk een modelrisicocriticus te worden’.

Confronterende dilemma's

Gunter Lemmen, datamanager bij VIVAT, leidde een parallelle sessie over 'Ethiek en kunstmatige intelligentie (AI)'. “Je volgende Instagram-bericht zou je premie voor levensverzekeringen kunnen bepalen”, zei hij. AI is hier al in de vorm van Bol.com, Deliveroo, Uber en vele andere. En niet iedereen lijkt vertrouwen te hebben in de manier waarop bedrijven AI gebruiken. “Van de Nederlandse bevolking vertrouwt 45% op algoritmen. Slechts ongeveer 25% van de bevolking echter vertrouwt financiële instellingen met algoritmen.” Lemmen presenteerde vervolgens enkele interessante en confronterende dilemma's na een video over zelfrijdende auto's. Bijvoorbeeld: “Als een botsing met een voorganger onvermijdelijk is, moet de auto zichzelf dan laten crashen of zich op de motorrijder naast je laten botsen om de passagiers in de auto te redden?” Het publiek was verdeeld: kun je één willekeurig leven opofferen om meerdere anderen te redden? Het toonde aan dat AI meer morele dilemma's bevat dan velen zich realiseren. De kern lag volgens Lemmen in goede interne communicatie: “Bespreek alle visies, alle voor- en nadelen voor het bedrijf, de klanten en de maatschappij te kennen.”

Een digitale uitdaging voor de regelgever

Jan Berndsen, hoofd retailtoezicht voor verzekeraars en pensioenfondsen bij de AFM, begon zijn sessie met het toelichten van de verschillen tussen de twee belangrijkste toezichthouders voor de Nederlandse financiële sector: DNB is verantwoordelijk voor het prudentiële toezicht terwijl de AFM (de Autoriteit Financiële Markten) verantwoordelijk is voor het gedragstoezicht. Als belangrijkste trends noemde Berndsen digitalisering, macro-economische ontwikkelingen en Europese regelgeving, politieke onzekerheid (Brexit) en duurzaamheidstransitie. Met nadruk op digitalisering van de financiële diensten gaf hij enkele voorbeelden over ethisch gebruik van klantgegevens. “Openheid over uitdagingen is belangrijk in het toezicht.” Berndsen presenteerde vervolgens enkele dilemma's voor de AFM, met betrekking tot regels voor ‘informatie-genererende’ websites (zoals Independer) om objectief aangeboden advies te beschermen, hoe toezicht te houden op een algoritme, de balans tussen consumentenvrijheid en -bescherming, verantwoordelijkheid voor wanneer algoritmen keuzes maken en het gebruik van ongestructureerde data en gedragsgegevens (zoals rijgedrag) bij het bepalen van prijzen en het winnen van klanten. “Om een‘ slimme supervisor’ te zijn, erkennen we de voordelen van digitalisering, maar het brengt ook nieuwe risico's met zich mee. Ons standpunt is om open maar alert te zijn.”

Naar een platform in banking

Na de interactieve sessies nam Joe Katz, Chief Risk Officer bij ING Bank Nederland, de aanwezigen mee in zijn presentatie over ‘Transformeren van pijplijn naar platform’. Hij toonde eerst een horizonmodel, gemaakt door McKinsey. “Dat is de Zanders van strategieconsulting”, lichtte hij toe. Het model toont drie horizonnen in tijd en waarde. De eerste is om de huidige activiteiten te verdedigen en uit te breiden: “Wat kunnen banken doen om in het huidige renteklimaat een gezonde RoE te behouden?” De tweede horizon is om groei in nieuwe klanten te stimuleren: de focus ligt hier op het managen van wat Katz “een tsunami van regelgeving” noemde. “Elke twaalf minuten is er een nieuwe wijziging in de regelgeving voor de banksector.” De derde is om 'opties te creëren voor toekomstige groeiende business’: “De uitdaging is om een platform te worden in plaats van een pijplijn”, zei Katz, terwijl hij aantoonde dat zes van de zeven van de grootste bedrijven ter wereld in marktwaarde een platform bedrijfsmodel hebben. “Een platformbedrijf creëert niets, maar verbindt verschillende partijen.” Vervolgens liet hij zien hoe ING haar platform bouwt door diensten wereldwijd op dezelfde interface te plaatsen. “Maar het kan heel goed zijn dat platforms niet de toekomst zijn of dat ze niet goed werken in gereguleerde en gefragmenteerde industrieën zoals financiële diensten. Het enige dat ik weet, is dat we het gaan proberen, want het is het begin van een nieuw tijdperk.”

Joe Katz

Laten we het over getallen hebben

Als wetenschapsjournalist, wiskundige en hoogleraar Wetenschapscommunicatie weet Ionica Smeets hoe getallen velen kunnen helpen, maar nog meer anderen verwarren. Hoewel het seminarpubliek veel quants bevatte, maakte ze iedereen ervan bewust dat het gemakkelijk is om getallen verkeerd te interpreteren. “Ik zal je enkele voorbeelden geven om te laten zien hoe moeilijk het is voor mensen om getallen te begrijpen.” Aan de hand van een voorbeeld over een virusuitbraak liet Smeets zien dat de interpretatie van getallen door mensen in grote mate afhangt van hoe ze worden gepresenteerd. Hoe gemakkelijk mensen in de war raken door cijfers liet haar voorbeeld zien waarbij het risico op darmkanker bij regelmatig vlees eten enorm toenam doordat cijfers verkeerd werden ‘vertaald’. Vervolgens gaf ze een voorbeeld van een goede manier om cijfers te presenteren: “Dankzij een visualisatie zag ik eindelijk de verschillende meningen over de Brexit in het Britse parlement binnen de conservatieven, Labour, Lib Dems en de Groene Partij. Maar het deed me ook beseffen hoe ingewikkeld de Brexit is…” Veel mensen raken ook in de war door het verschil tussen Engelse en Amerikaanse nummerschalen, vertelde ze, terwijl ze een krantenkop toonde die ten onrechte 18 in plaats van 12 nullen vermeldde.

Ionica Smeets

Zo kreeg het publiek een frisse kijk op cijfers waarna alle nieuwe inzichten van de middag bij (een aantal) drankjes werden uitgewisseld. Zelfs bij afwezigheid van een cliffhanger gaven de meeste bezoekers aan dat ze uitkijken naar ‘the sequel’ van dit seminar…