Een balans tussen rijkdom en verantwoordelijkheid

In de aflevering ‘Billionaires’ van de Netflix-serie Explained wordt een aantal feiten gedeeld over miljardairs. Vergeleken met een gemiddelde Amerikaan is een trip met een privéjet voor een miljardair evenveel waard als een tramrit, een Lamborghini net zoveel waard als een speelgoedauto en een privé-eiland net zoveel waard als een aanbetaling op een hypotheek. Miljardairs vertegenwoordigen 0.0001% van de wereldbevolking. Het aantal miljardairs is van 1987 tot 2019 toegenomen van 140 naar 2.153 - een vervijftienvoudiging!


Ook komen in de serie Cornelius Vanderbilt, John D. Rockefeller en Andrew Carnegie aan bod, waarbij wordt verteld dat zij in de negentiende eeuw miljardair werden door hun politieke connecties te gebruiken en arbeiders te exploiteren. Met hun politieke connecties konden zij zowel de concurrentie als de wetgeving beïnvloeden. Hoe is het anders mogelijk om, in een toegankelijke markt met gelimiteerde tot geen overheidsbemoeienis, zulke winsten te behalen dat het accumuleert tot meer dan een miljard?


Heden ten dage is er meer overheidsregulering en gaan we ervan uit dat het overgrote deel van de miljardairs dit op een eerlijke en moreel verantwoorde manier is geworden. Als dit niet het geval is, kunnen wij uit de toename van het aantal miljardairs in de afgelopen 30 jaar opmaken dat er een fout zit in het economisch systeem waar we in leven.


Met behulp van data* van Forbes Magazine analyseerde The Economist de populatie van de miljardairs. In hun analyse maken ze onderscheid tussen ‘rent-seeking’ en ‘non-rent-seeking’ miljardairs. Er is sprake van rent-seeking als de eigenaar van een bedrijf uit een van de inputfactoren voor productie (arbeid, machines, intellectueel eigendom of kapitaal) meer winst behaalt dan hij of zij zou doen in een competitieve markt. Uit het onderzoek wordt geconcludeerd dat 75% van de miljardairs non-rent-seeking is.


Volgens deze definitie is Daniel Ek van Spotify een voorbeeld van een non-rent-seeking miljardair, want voor zover bekend heeft hij niet de markt geblokkeerd voor nieuwe participanten of de staat om een gunst gevraagd. Datzelfde geldt voor Oprah Winfrey, Michael Jordan en Jay-Z. De enorme winsten voor deze miljardairs kunnen deels verklaard worden door de technologische innovatie die we hebben doorgemaakt. Ze hebben toegang gekregen tot een globale markt om niet alleen hun producten en/of diensten aan te bieden, maar ook om deze te ontwikkelen. Een toename in het aantal miljardairs hoeft volgens het onderzoek niet per definitie te betekenen dat het economisch systeem niet goed functioneert. Een toename van miljardairs kan ook komen doordat er sprake is van een dynamische markt waar een ontwrichting of uiteenscheuring (disruptie) heeft plaatsgevonden. Een voorbeeld hiervan zou Jeff Bezos zijn, die met Amazon online winkelen naar een hoger niveau heeft gebracht en daarmee grote winsten heeft geboekt. Door het mechanisme van de dynamische markt kan Bezos bij een volgende disruptie echter weer van de troon worden gestoten.


Kortom, uit de analyse van The Economist concludeer ik dat de aanwezigheid van rent-seeking miljardairs aangeeft dat er te hoge winsten worden geboekt, terwijl de aanwezigheid van non-rent-seeking miljardairs juist aangeeft dat er in het systeem ruimte is voor innovatie en disruptie. Bij de laatste conclusie plaats ik grote vraagtekens: miljardairs kunnen met hun enorme vermogens nieuwe participanten opkopen en op die manier disruptie en daarmee innovatie juist blokkeren. De globalisering dwingt ons de definities van rent-seeking en non-rent-seeking te herzien. Bovendien maakt de globalisering het moeilijker om erop toe te zien dat de rijkdom niet alleen eerlijk, maar ook moreel verantwoord wordt verkregen.


Hoe kunnen we garanderen dat de toename van het aantal miljardairs de maatschappij als geheel ten goede komt? Bij veel geld hoort veel verantwoordelijkheid. En de grote vraag is of het verstandig is om die verantwoordelijkheid bij een individu te laten.

*) Deze data zijn niet compleet omdat het geld van miljardairs dat ‘verstopt’ is, hier niet in is meegeteld.

Vragen of opmerkingen?

Neem contact op met Zaid Siddiqi

via +41 44 577 70 10.

image